Stadion, który dorastał razem z Pogonią

Lata siedemdziesiąte były okresem dynamicznego rozwoju Pogoni Szczecin nie tylko pod względem sportowym, ale również organizacyjnym. Klub coraz mocniej zaznaczał swoją obecność w krajowej czołówce, a sukcesy pierwszej drużyny sprawiały, że na stadion przy ulicy Twardowskiego przychodziły coraz większe tłumy kibiców.

Obiekt, który jeszcze kilka lat wcześniej spełniał jedynie podstawowe wymagania ligowe, zaczął stopniowo przeobrażać się w jeden z najbardziej charakterystycznych stadionów piłkarskich w Polsce.

---

Rosnące zainteresowanie Pogonią

Po powrocie do najwyższej klasy rozgrywkowej w 1964 roku frekwencja na meczach systematycznie rosła. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych i na początku kolejnej dekady spotkania z Legią Warszawa, Górnikiem Zabrze, Ruchem Chorzów czy Wisłą Kraków przyciągały dziesiątki tysięcy widzów.

Na wielu meczach brakowało miejsc.

Kibice zajmowali nie tylko trybuny, ale również skarpy otaczające stadion. Dla wielu szczecinian niedzielny mecz Pogoni stał się stałym elementem życia miasta.

Rosnąca popularność klubu wymusiła modernizację obiektu.

---

Powiększanie trybun

W latach siedemdziesiątych prowadzono kolejne etapy rozbudowy stadionu.

Powiększano istniejące sektory, poprawiano infrastrukturę dla kibiców oraz sukcesywnie zwiększano pojemność obiektu. Powstawały nowe miejsca stojące, rozbudowywano wały ziemne oraz modernizowano zaplecze techniczne.

Choć stadion nie był budowany od podstaw, z roku na rok stawał się coraz bardziej funkcjonalny i lepiej przystosowany do organizacji meczów najwyższej klasy rozgrywkowej.

---

Stadion żyjący piłką

Obiekt przy ulicy Twardowskiego był czymś więcej niż miejscem rozgrywania spotkań.

Tutaj wychowywały się kolejne pokolenia piłkarzy, Florian Krygier prowadził treningi młodzieży, swoje pierwsze kroki stawiali późniejsi reprezentanci Polski.

Każdy zakątek stadionu miał własną historię – od szatni, przez boczne boiska treningowe, aż po charakterystyczne skarpy, z których tysiące kibiców oglądało mecze.

---

Dom Portowców

Dla zawodników Pogoń była klubem, ale stadion był ich drugim domem.

Wielu piłkarzy wspominało, że praktycznie całe dnie spędzali przy Twardowskiego – najpierw na treningach, później pomagając przy pracach społecznych związanych z utrzymaniem obiektu.

Nie było niczym niezwykłym, że zawodnicy własnoręcznie porządkowali boisko, malowali elementy infrastruktury czy pomagali przy przygotowaniu stadionu do kolejnych spotkań.

Tak wyglądał futbol tamtych lat.

---

Coraz większa twierdza

Pod koniec lat siedemdziesiątych stadion Pogoni należał już do najbardziej rozpoznawalnych obiektów piłkarskich w Polsce.

Potrafił pomieścić kilkadziesiąt tysięcy kibiców, którzy tworzyli wyjątkową atmosferę.

Dla wielu rywali wyjazd do Szczecina oznaczał jedno z najtrudniejszych spotkań sezonu. Głośny doping, bliskość publiczności i specyficzny klimat stadionu sprawiały, że Twardowskiego zyskało opinię prawdziwej twierdzy.

---

Fundament pod przyszłość

Modernizacje prowadzone w latach siedemdziesiątych nie zmieniły stadionu w nowoczesny obiekt według dzisiejszych standardów, ale stworzyły solidne fundamenty pod dalszy rozwój klubu.

To właśnie na tych trybunach dorastały kolejne pokolenia kibiców Pogoni Szczecin.

Tutaj rozgrywano mecze, które na trwałe zapisały się w historii polskiej piłki.

I właśnie stąd przez następne dekady w świat ruszały kolejne pokolenia wychowanków Dumy Pomorza.

---

Ramka historyczna

Stadion przy ul. Twardowskiego w latach 70.

• systematyczna rozbudowa trybun ziemnych,
• zwiększenie pojemności obiektu do około 30–35 tysięcy widzów (w zależności od konfiguracji miejsc stojących),
• modernizacja zaplecza technicznego i szatni,
• rozbudowa infrastruktury treningowej,
• jeden z największych stadionów piłkarskich w Polsce tamtego okresu,
• miejsce narodzin kolejnych pokoleń piłkarzy wychowanych przez Floriana Krygiera.

Najlepiej udokumentowane roboty konstrukcyjne dotyczą powojennej odbudowy oraz faz z lat 1955–1960: oświetlenia, robót ziemnych, skarp trybun i urządzeń stadionowych. Z kolei późniejsze oficjalne chronologie stadionu przeskakują z wydarzeń sportowych lat 70. do zmian własnościowych w 1989 r. i dopiero od lat 90. znów wymieniają konkretne modernizacje. To oznacza, że w badanej dekadzie stadion był raczej obiektem intensywnie eksploatowanym i stopniowo utrzymywanym, a nie miejscem jednej, dobrze udokumentowanej przebudowy porównywalnej z inwestycjami z lat 1958–1960 lub po 1995 r. 

Jednocześnie Twardowskiego w latach 70. pozostawało obiektem dużym, ważnym i wielofunkcyjnym. Stadion miał układ „podkowy”, z wysokimi trybunami południową i zachodnią oraz niższą północną, przez długi czas operował praktyczną pojemnością około 30 tys. widzów, a rekord frekwencji historycznego obiektu wyniósł 35 tys.. Całość funkcjonowała przy ławach zamiast krzesełek, z relatywnie starym oświetleniem 700 luksów, bocznymi boiskami, basenem, sauną i zapleczem hotelowym przy hali. W badanej dekadzie stadion dalej obsługiwał zarówno ligową Pogoń, jak i wielkie imprezy: mecze reprezentacji Polski, lekkoatletykę czy metę Wyścigu Pokoju. 

Z punktu widzenia wpływu na frekwencję najważniejsze są dwa zjawiska. Po pierwsze, obiekt był wystarczająco pojemny i atrakcyjny, by przyciągnąć 25 tys. widzów na mecz Polska–Hiszpania w 1972 r. Po drugie, dane sezonowe pokazują wyraźny frekwencyjny szczyt w sezonach 1975/76–1976/77, kiedy statystyczne wartości dla Pogoni rosły do 16 733, 23 667 i 21 800, po czym mocno spadły wraz z pogorszeniem wyników sportowych i spadkiem klubu z ekstraklasy pod koniec dekady. Innymi słowy, w latach 70. stadion nie tyle został spektakularnie przebudowany, ile stał się areną najwyższego natężenia popytu społecznego przed późniejszym infrastrukturalnym starzeniem się obiektu. 

Chronologia i zakres robót

Najlepiej udokumentowana sekwencja robót przypada przed badaną dekadą. W kalendarium stadionu pojawia się powojenna odbudowa od 1949 r. oraz instalacja oświetlenia 700 lx w 1955 r. Równocześnie  zachowały się jednostki dotyczące stadionu: schodów, masztów i magazynów z 1955 r., robót ziemnych z lat 1958–1959 oraz skarp trybun i „obwodu wieży” z 1960 r. To bardzo mocny sygnał, że zasadniczy kształt niecki i trybun, który znamy z lat 70., został technicznie ugruntowany właśnie do początku lat 60. 

W samej dekadzie 1971–1980 publiczne źródła rejestrują przede wszystkim wydarzenia, nie zaś nowe, duże etapy budowy. Wiemy, że stadion był w pełni gotów do goszczenia dużych imprez: 22 lipca 1970 r. odbył się tu mecz Polska–Irak, 26 kwietnia 1972 r. Polska zagrała z Hiszpanią przy 25 tys. widzów, a 12 maja 1974 r. stadion gościł metę etapu Wyścigu Pokoju. To wskazuje na sprawny obiekt o dużej przepustowości i rozpoznawalności, ale nie daje jeszcze dowodu na wielką nową rozbudowę w tej właśnie dekadzie. 

Tabela porównawcza etapów rozbudowy i utrzymania

Okres	Co da się potwierdzić	Zakres	Status źródłowy
1949–1955	powojenna odbudowa i przywrócenie funkcji stadionowych	odbudowa obiektu, przygotowanie do użytkowania, później instalacja oświetlenia 700 lx	potwierdzone
1955–1960	duża faza techniczna wokół stadionu Pogoni/Kolejarza	schody, maszty, magazyny; roboty ziemne; skarpy trybun i elementy infrastruktury	potwierdzone w archiwach technicznych
1971–1972	pełne użytkowanie stadionu na mecze klubowe i reprezentacyjne	brak uchwytnej w źródłach jednej dużej budowy; obiekt przyjmuje 25 tys. widzów na Polska–Hiszpania	potwierdzone wydarzenia, niepotwierdzona wielka przebudowa
1973–1975	prawdopodobne prace bieżące w warunkach krótkiego odbicia inwestycyjnego PRL	w skali kraju inwestycje sportowe po chwilowym odbiciu nadal były kruche; brak cyfrowo uchwytnych kosztorysów stadionu Pogoni	częściowo potwierdzone, szczegóły nieokreślone
1976–1977	szczyt wykorzystania stadionu przez silniejszą sportowo Pogoń	wzrost obłożenia trybun i znaczenia obiektu; brak uchwytnego nowego etapu kubaturowego	potwierdzony efekt frekwencyjny, etap budowlany nieokreślony
1978–1980	przeciążenie starego modelu funkcjonowania i spadek atrakcyjności wraz z wynikami	obiekt pozostaje ten sam zasadniczo funkcjonalnie; brak śladu dużej kapitalnej modernizacji	potwierdzone pośrednio przez chronologie i dane frekwencyjne

Zakres robót i funkcji, które można odtworzyć

Pod względem urbanistycznym stadion miał charakterystyczny układ „podkowy”, otwartej od strony ul. Twardowskiego. Trybuna południowa i zachodnia były wysokie, północna niższa, a układ boiska wynikał z osadzenia stadionu w dawnej żwirowni. Taki profil obiektu był jednym z jego wyróżników jeszcze przed przebudową XXI wieku. 

W kwestii trybun i pojemności źródła nie są idealnie spójne, ale dają wspólny obraz: historycznie stadion miał 15 tys. miejsc już w momencie otwarcia w 1925 r., natomiast dla okresu powojennego i przedtransformacyjnego wtórne opracowania mówią o praktycznej pojemności rzędu około 30 tys., przy rekordzie 35 tys.. Istotne jest też, że stary stadion przez dziesięciolecia opierał się na ławach, a nie na pełnych indywidualnych siedziskach, co ułatwiało gęste upakowanie publiczności podczas meczów o najwyższym zainteresowaniu. 

Jeśli chodzi o oświetlenie, dostępne źródła są dość jednoznaczne: w 1955 r. zainstalowano system o natężeniu 700 luksów, a następna udokumentowana duża modernizacja oświetlenia pojawia się dopiero w 2001 r., kiedy poziom wzrósł do 2300 lx. To znaczy, że dla lat 1971–1980 brakuje potwierdzenia znaczącej modernizacji jupiterów lub parametrów świetlnych. 

Najciekawsze ustalenia dotyczą zaplecza i boisk treningowych. Wspomnienia ludzi Pogoni pokazują, że przy Twardowskiego istniała własna baza treningowa, ale nie była ona luksusowa: wspomina się o „klepiskach”, własnoręcznym odgruzowywaniu i doprowadzaniu boisk do porządku, treningach „na górze stadionu”, na bocznym boisku i w parku. Jednocześnie kompleks miał charakter wielosekcyjny: przy stadionie działał basen czynny do godziny 18, wspominana jest sauna „przy basenie na Twardowskiego”, radiowęzeł oraz hotel Pogoni zlokalizowany przy hali. To pokazuje, że „rozbudowa” lat 70. może być trafniej rozumiana jako użytkowanie i domykanie funkcji całego zespołu sportowego, a nie tylko wznoszenie nowych żelbetowych trybun. 

W zakresie infrastruktury komunikacyjnej da się potwierdzić przede wszystkim trwałą dobrą dostępność lokalizacji. Historyczny przewodnik Szczecina z 1960 r. wskazywał stadion przy Twardowskiego jako obiekt obsługiwany przez tramwaje 5 i 7, a nowsze opisy historyczne podkreślają bliskość centrum i główne wejście od ul. Twardowskiego. Nie znalazłem jednak otwartych źródeł potwierdzających osobne, większe inwestycje komunikacyjne lub sanitarne bezpośrednio przy stadionie w latach 1971–1980. W tej części trzeba więc pozostać przy formule „nieokreślone”. 

Finansowanie, instytucje i problemy

Własnościowo sprawa jest czytelna: od lat 50. aż do 1989 r. stadion był własnością MKS Pogoń Szczecin. To ważne, bo oznacza, że w analizowanej dekadzie obiekt formalnie nie był jeszcze współczesnym stadionem miejskim zarządzanym jak dziś przez jednostkę miejską, lecz stadionem klubowym osadzonym w realiach PRL-owskiego systemu patronacko-zakładowego. 

Model utrzymania i wykonywania robót wyrastał z wcześniejszego patronatu gospodarczego. Wspomnienia klubowe mówią, że sekcja piłki nożnej funkcjonowała pod patronatem Zarządu Portu, a port oddelegowywał pracowników i maszyny do prac na stadionie. To świadectwo dotyczy głównie wcześniejszej fazy odbudowy, ale pozwala ostrożnie założyć, że także w latach 70. utrzymanie kompleksu było silnie związane z klubem, zakładami pracy i pracą wykonywaną „gospodarsko”, a nie z jednym przejrzystym montażem finansowym znanym z dzisiejszych inwestycji samorządowych. 

Jednocześnie kontekst makroekonomiczny PRL tłumaczy, dlaczego stadion nie doczekał się w tej dekadzie dużej, dobrze udokumentowanej modernizacji. Marek Łyskawa pokazuje, że nakłady inwestycyjne na kulturę fizyczną w Polsce po 1966 r. silnie spadały, chwilowo odbiły w latach 1973–1975, a następnie do 1980 r. i później sytuacja polityczno-gospodarcza stawała się coraz trudniejsza. W takiej rzeczywistości nawet ważne obiekty sportowe były częściej „łatane” i przeciążane użytkowaniem niż poddawane pełnym przebudowom. 

Koszty i źródła finansowania

Kategoria	Ustalenie
Łączny koszt rozbudowy stadionu przy Twardowskiego w latach 1971–1980	nieokreślone
Podział finansowania: miasto / klub / prace społeczne	nieokreślone
Wkład pracy społecznej lub gospodarczej	prawdopodobny, ale bez cyfrowo potwierdzonej wyceny dla całej dekady
Główne instytucje	MKS Pogoń Szczecin, szerzej: sieć instytucji sportowych PRL oraz patronat zakładowy związany z portem
Kluczowe osoby odpowiedzialne za stadionową inwestycję 1971–1980	nieokreślone w otwartych źródłach

Wpływ na frekwencję i wyniki sportowe

Stadion przy Twardowskiego był w latach 70. obiektem o potwierdzonej wielkiej sile przyciągania. Mecz Polska–Hiszpania z 26 kwietnia 1972 r. zgromadził 25 tys. widzów, a wcześniejsze i późniejsze źródła przypominają o 30 tys. na reprezentacji i jeszcze wyższych wartościach przy meczach ligowych. To sugeruje, że nawet bez wielkiej przebudowy stadion pozostawał wizualnie i społecznie „duży” — zdolny absorbować liczebność publiczności nietypową dla wielu innych polskich miast tej epoki. 

Dane sezonowe dobrze pokazują relację między atrakcyjnością sportową Pogoni a wykorzystaniem stadionu. Serwis statystyczny European Football Statistics notuje dla Pogoni wartości frekwencyjne: 13 154 w 1971 r., 13 615 w 1972 r., 15 692 w 1973 r., 15 200 w 1974 r., 16 733 w 1975 r., następnie szczyt: 23 667 w 1976 r. i 21 800 w 1977 r., po czym spadek do 12 867 w 1978 r., 10 333 w 1979 r. i 3 800 w 1980 r. 

Wyniki sportowe klubu w tym samym okresie układały się następująco: 4. miejsce w 1970/71, potem 11., 9., 8., 12., 6., 6., 11. i 15. miejsce w ekstraklasie do sezonu 1978/79, a następnie występy w II lidze w sezonie 1979/80. Najbardziej przekonująca interpretacja jest taka, że stadion nie tyle „wyprodukował” wyniki, ile był przestrzenią, na której dobra sportowo Pogoń końca dekady Gierka mogła maksymalizować frekwencję i przewagę domową. Gdy forma drużyny spadła, spadła też widownia. 

Tabela porównawcza przed i po

Parametr	Początek dekady 1971	Koniec dekady 1980	Wniosek
Pojemność praktyczna	około 30 tys. w źródłach wtórnych; obiekt zdolny do przyjęcia bardzo dużych tłumów	formalnie nieokreślone; funkcjonalnie nadal stadion wielkiej pojemności, ale z mniejszym realnym obłożeniem przy słabszej Pogoni	raczej brak skokowej zmiany pojemności, zmieniało się głównie wykorzystanie
Liczba sektorów	nieokreślone	nieokreślone; późniejszy opis historycznego obiektu używa układu 23 sektorów, ale nie znalazłem twardego potwierdzenia dla roku 1980	brak bezpiecznej rekonstrukcji sektorów dla samej dekady
Układ trybun	podkowa, otwarta od Twardowskiego; wysoka południowa i zachodnia, niższa północna	zasadniczo ten sam układ aż do późniejszych modernizacji z końca XX i XXI w.	brak dowodu na zmianę bryły w latach 70.
Rodzaj miejsc dla publiczności	ławy, nie krzesełka	nadal ławy; pełne krzesełkowanie pojawia się dopiero po 1995 r.	standard lat 70. pozostawał tradycyjny
Oświetlenie	700 lx	700 lx — brak cyfrowo potwierdzonej dużej modernizacji do 1980 r.	bez uchwytnej modernizacji świetlnej
Boiska treningowe	własne boiska przy Twardowskiego istniały, ale jakościowo bywały „klepiskami”	nadal używane; treningi odbywały się też „na górze stadionu” i na łukach bramkarskich	istniała baza, ale była skromna i mocno eksploatowana
Zaplecze socjalne	basen, hotel przy hali, sauna, radiowęzeł funkcjonują w pamięci środowiska jako element kompleksu	podobnie, lecz poziom techniczny i daty poszczególnych zmian są nieokreślone	kompleks był bogatszy funkcjonalnie niż sama niecka stadionu
Sanitaria i komunikacja	lokalizacja dobrze skomunikowana, tramwaje 5 i 7 już w źródle z 1960 r.	brak udokumentowanej dużej modernizacji sanitarno-komunikacyjnej w otwartych źródłach	baza dostępowa istniała, ale bez uchwytnej inwestycji dekadowej

Ostatnia aktualizacja: 05/07/2026