Historia kibiców Pogoni Szczecin w latach 90. ma wiele barw. Są w niej sektorówki, gazetki, Gryfus, pociągi specjalne, pierwsze mocne przejawy kultury Ultras, wielkie wyjazdy i odbudowa środowiska po trudnym początku dekady. Ale obok tych opowieści jest też historia ciemna, bolesna i tragiczna — historia Andrzeja Kujawy, kibica Pogoni, który zginął w latach 90.

To jeden z tych wątków, o których nie da się pisać lekkim językiem. Nie jest to legenda do romantyzowania, nie jest to anegdota z dawnych czasów i nie jest to „barwna” część kibicowskiego folkloru. To historia śmierci człowieka. Historia, która pokazuje, jak brutalna potrafiła być rzeczywistość polskiego ruchu kibicowskiego po transformacji ustrojowej i jak cienka bywała granica między pasją do klubu a uliczną przemocą.

W środowisku kibiców Pogoni pamięć o Andrzeju Kujawie przetrwała jako symbol tamtej epoki — czasów, w których wyjazd na mecz, wyjazd na reprezentację albo samo pojawienie się w barwach klubu poza własnym miastem mogło oznaczać realne zagrożenie. Dla młodszych pokoleń ta historia powinna być nie tylko elementem kroniki kibicowskiej, ale również przestrogą.

Lata 90. — dekada wolności, chaosu i brutalizacji ulicy

Początek lat 90. w Polsce był czasem gwałtownych przemian. Upadek PRL-u, transformacja gospodarcza, bezrobocie, kryzys wielu środowisk robotniczych, rozwarstwienie społeczne i osłabienie dawnych struktur państwowych stworzyły atmosferę niepewności. Z jednej strony pojawiła się wolność — można było więcej mówić, drukować, organizować się, podróżować, handlować i tworzyć niezależne środowiska. Z drugiej strony ulica często stawała się miejscem brutalnej rywalizacji.

Stadiony były częścią tej rzeczywistości. Kibice w latach 90. zaczęli tworzyć własne gazetki, flagi, sektorówki, oprawy i struktury. Wzrastała świadomość środowiskowa, pojawiały się nowe wzorce z Zachodu, a kultura ultras i kultura chuligańska bardzo często rozwijały się obok siebie. W wielu miastach młode grupy kibicowskie szukały własnej pozycji, własnego stylu i własnej siły.

Był to czas, w którym na trybunach powstawała energia twórcza, ale jednocześnie narastała przemoc. Zdarzenia, które wcześniej bywały ukrywane albo przemilczane, zaczęły coraz częściej trafiać do mediów. Bójki przenosiły się ze stadionów na dworce, ulice i okolice tras wyjazdowych. Coraz większe znaczenie miały nie tylko mecze klubowe, ale również spotkania reprezentacji Polski, które gromadziły kibiców z różnych miast i środowisk.

To właśnie w takim świecie doszło do tragedii Kujawy.

Chorzów, 1993 rok — mecz reprezentacji i śmierć kibica Pogoni

Jednym z wydarzeń, które zapisały się w historii polskiego chuligaństwa stadionowego, był mecz reprezentacji Polski z Anglią rozegrany 29 maja 1993 roku na Stadionie Śląskim w Chorzowie. Spotkania kadry narodowej w tamtym okresie nie były wyłącznie świętem futbolu. Dla wielu grup kibicowskich były także okazją do spotkań, konfrontacji, demonstracji siły i przenoszenia klubowych konfliktów na reprezentacyjny grunt.

Andrzej Kujawa jechał wraz z grupą kibiców Pogoni Szczecin tramwajem w kierunku stadionu. W pojeździe doszło do starcia z kibicami Cracovii. W trakcie bójki użyto noży. ,,Faraon” został śmiertelnie ugodzony i mimo pomocy nie udało się go uratować. Miał przed sobą całe życie.

Andrzej Kujawa nie stał się postacią medialną. Nie pozostawił po sobie wielkich wywiadów, klubowych publikacji czy kronikarskich zapisów. Pozostała przede wszystkim pamięć: że był jednym z ludzi Pogoni, że pojechał tam, gdzie byli inni kibice, i że zginął w świecie brutalnych kibicowskich konfliktów lat 90.

Nie „romantyczna legenda”, lecz ludzka tragedia

W tekstach o historii kibiców łatwo wpaść w pułapkę języka legendy. Łatwo pisać o „starych czasach”, „ekipach”, „honorze”, „wyjazdach”, „przygodach” i „mocnych latach”. Ale przy historii Faraona trzeba zatrzymać się na czymś podstawowym: zginął człowiek.

Każda śmierć kibica jest najpierw dramatem rodziny, bliskich i przyjaciół. Dopiero później staje się częścią pamięci środowiska. Za pseudonimem, szalikiem i klubowymi barwami zawsze stoi konkretna osoba. Ktoś miał swoje życie, plany, codzienność, znajomych, miejsce na stadionie, drogę na mecz i powód, dla którego kochał Pogoń.

Dlatego o Kujawie należy pisać z szacunkiem. Bez epatowania szczegółami przemocy. Bez używania jego śmierci do podkręcania nienawiści. Bez robienia z tragedii kolejnego elementu kibicowskiej rywalizacji. Jego historia ma znaczenie właśnie dlatego, że pokazuje cenę, jaką potrafiła mieć stadionowa wrogość.

Pogoń, Cracovia i język odpowiedzialności

W opowieściach kibicowskich często mówi się skrótowo: „zabili go kibice Cracovii”. W tekście historycznym warto jednak zachować większą precyzję. Nie każdy kibic Cracovii był sprawcą, tak samo jak nie każdy kibic jakiegokolwiek klubu odpowiada za czyny chuliganów ze swojego środowiska. Odpowiedzialność za zbrodnię ponoszą konkretni ludzie.

Dlatego najuczciwiej pisać o chuliganach związanych ze środowiskiem Cracovii albo o sprawcach identyfikowanych w relacjach jako kibice Cracovii. Taki język nie rozmywa tragedii, ale chroni przed odpowiedzialnością zbiorową. Historia kibicowska powinna być szczera, ale nie powinna bezrefleksyjnie przenosić winy na całe społeczności.

Jednocześnie nie można udawać, że rywalizacje i nienawiści klubowe nie miały znaczenia. Lata 90. były czasem ostrych podziałów, a relacje między ekipami często miały charakter konfrontacyjny. Wrogość nie była tylko hasłem z trybun. Potrafiła przenosić się na dworce, ulice, pociągi i mecze reprezentacji. Właśnie w takim klimacie doszło do śmierci Faraona.

Mecz reprezentacji jako miejsce spotkania wielu środowisk

Dzisiejszy kibic może kojarzyć mecze reprezentacji przede wszystkim z rodzinami, biało-czerwonymi flagami, piknikową atmosferą i narodowym świętem futbolu. W latach 90. obraz był bardziej skomplikowany. Spotkania kadry przyciągały nie tylko zwykłych fanów, ale także grupy klubowe z różnych części Polski. Na jednym stadionie, w jednym mieście, spotykały się środowiska, które na co dzień funkcjonowały w świecie zgód, kos i wieloletnich antagonizmów.

To powodowało napięcia. Reprezentacja nie zawsze łączyła. Czasem stawała się pretekstem do przenoszenia klubowych konfliktów na większą skalę. Kibice różnych klubów jechali na jeden mecz, ale nie zawsze czuli się jedną wspólnotą. W takich warunkach wystarczył przypadek, spotkanie na dworcu, rozpoznany szalik, wcześniejsza niechęć albo alkohol, by sytuacja wymknęła się spod kontroli.

Śmierć Kujawy pokazała, jak niebezpieczne były te mechanizmy. Pokazała również, że w latach 90. polskie państwo, policja, organizatorzy i sam ruch kibicowski nie potrafili jeszcze skutecznie oddzielić sportowego uczestnictwa od brutalnej ulicznej przemocy.

Miejsce Andrzeja Kujawy w pamięci kibiców Pogoni

Dla Pogoni Szczecin lata 90. były dekadą bardzo ważną. To czas tworzenia sektorówek, gazetek kibicowskich, Gryfusa, coraz lepszej organizacji wyjazdów i rozwoju kultury ultras. Ale pamięć o Andrzeju Kujawie przypomina, że obok budowania stadionowego kolorytu istniał świat znacznie mroczniejszy.

W takich historiach rodzi się środowiskowa pamięć. Kibice pamiętają nie tylko wielkie mecze, awanse, oprawy i efektowne wyjazdy. Pamiętają także tych, którzy nie wrócili. Pamiętają ludzi, którzy byli częścią wspólnoty, a których życie zostało przerwane z powodu przemocy.

Kujawa stał się jednym z symboli tej bolesnej pamięci. Nie dlatego, że jego śmierć powinna kogokolwiek mobilizować do nienawiści. Przeciwnie — dlatego, że powinna przypominać, dokąd prowadzi odczłowieczenie przeciwnika. Jeżeli po drugiej stronie widzi się już nie człowieka, lecz wyłącznie „wroga”, tragedia staje się możliwa.

Cień na epoce ultras

Lata 90. w historii Pogoni są często wspominane z dumą. Były sektorówki, Gryfus, specjalne pociągi, mocny młyn, rozwój opraw i wyjazdów. To wszystko jest ważne i warte opisania. Ale pełna historia tej dekady musi zawierać także rozdziały trudne.

Kultura ultras przynosiła twórczość, organizację i niezwykłe przywiązanie do barw. Ludzie poświęcali czas, pieniądze i energię, by stadion wyglądał lepiej, doping był mocniejszy, a Pogoń miała swoją rozpoznawalną tożsamość. Jednocześnie na obrzeżach tej kultury — a czasem bardzo blisko jej centrum — funkcjonowała przemoc chuligańska. Nie zawsze dało się ją łatwo oddzielić od reszty środowiska.

Historia Kujawy powinna więc stać w tym rozdziale jako znak ostrzegawczy. Pokazuje, że nie można pisać o latach 90. wyłącznie przez pryzmat nostalgii. Obok pasji była brutalność. Obok flag — noże. Obok wspólnoty — nienawiść. Obok wyjazdów — ryzyko, z którego nie każdy wracał.

Co ta historia mówi dzisiaj?

Dziś futbol wygląda inaczej. Stadiony są nowocześniejsze, monitoring powszechny, służby lepiej przygotowane, a organizacja meczów bardziej profesjonalna. Ruch kibicowski również przeszedł wiele zmian. Internet, media społecznościowe, nowe przepisy i większa świadomość społeczna sprawiły, że wiele dawnych mechanizmów wygląda dziś inaczej.

Ale pamięć o takich historiach nadal jest potrzebna. Nie po to, by rozdrapywać rany albo budować kolejne pokolenia na nienawiści. Potrzebna jest po to, by rozumieć cenę przemocy. By młodsi kibice wiedzieli, że za hasłami i mitami dawnych lat kryły się także prawdziwe tragedie.

Andrzej Kujawa vel. Faraon powinien być pamiętany przede wszystkim jako człowiek Pogoni. Jako ktoś, kto był częścią granatowo-bordowej wspólnoty i którego życie zostało brutalnie przerwane. W takiej pamięci nie chodzi o zemstę. Chodzi o szacunek.

Podsumowanie

Historia Kujawy jest jednym z najboleśniejszych epizodów w dziejach kibiców Pogoni Szczecin lat 90. To opowieść o człowieku, który zginął w świecie brutalnych konfliktów stadionowych. O epoce, w której wyjazdy i mecze reprezentacji mogły być nie tylko sportową przygodą, ale także realnym zagrożeniem. O czasie, gdy polski ruch kibicowski rozwijał swoją twórczą stronę, ale jednocześnie mierzył się z narastającą przemocą.

W rozdziale o latach 90. nie wolno tej historii pominąć. Bez niej obraz epoki byłby niepełny. Historia Kujawy pokazuje jego najtragiczniejszą cenę.

Pamięć o nim powinna być cicha, godna i odpowiedzialna. Nie jako paliwo dla nienawiści, lecz jako przestroga. Bo klubowe barwy mogą łączyć ludzi na całe życie, ale nienawiść między ludźmi potrafi to życie odebrać.

Ostatnia aktualizacja: 05/07/2026